Câu bắt chuyện tự nhiên nhất với người lạ là một nhận xét hoặc câu hỏi về thứ cả hai đang cùng thấy, cùng làm ngay lúc đó: cuốn sách trên kệ, hàng chờ dài, bài tập vừa xong. Nó không cần thông minh hay hài hước; nó chỉ cần dễ trả lời và dễ bỏ qua nếu người kia không muốn nói tiếp.
Bài này dành cho người muốn làm quen ngoài đời mà mỗi lần định mở lời lại lúng túng không biết nói gì, hoặc sợ bị coi là kỳ quặc. Bạn sẽ có ba kiểu mở lời dùng được ở hầu hết tình huống, một bảng câu mẫu theo từng nơi, cách giữ cuộc trò chuyện qua phút đầu, và những lúc nên để người khác yên.
Ba kiểu mở lời dùng được ở hầu hết nơi
Nhận xét về bối cảnh chung. "Hôm nay quán đông thật" hay "Mưa thế này chắc phải đợi lâu" là những câu ai cũng đáp được. Chúng không đòi hỏi người kia phải tiết lộ gì về mình. Nếu người ấy đáp ngắn rồi quay đi, bạn biết họ không muốn nói chuyện mà không ai mất mặt.
Hỏi ý kiến hoặc nhờ một việc nhỏ. "Bạn từng đọc cuốn này chưa, có đáng không?", "Máy này chỉnh độ nặng ở đâu nhỉ?". Người ta thường thích được hỏi ý kiến về thứ mình biết. Câu hỏi thật, khi bạn thật sự muốn biết, nghe tự nhiên hơn câu hỏi lấy cớ.
Tự giới thiệu thẳng. Ở những nơi việc làm quen là bình thường, như lớp học ngày đầu, buổi gặp mặt của câu lạc bộ, tiệc của bạn bè: "Chào bạn, mình là Minh, lần đầu đến đây, bạn đến lâu chưa?". Cách này rõ ràng và tôn trọng, không vòng vo.
Điểm chung của cả ba kiểu. Chúng đều ngắn, đều nói về hiện tại, và đều không có lời khen về ngoại hình. Khen ngoại hình người lạ ngay câu đầu dễ làm người kia, nhất là phụ nữ đi một mình, thấy cảnh giác, dù bạn không có ý gì xấu.
Câu mở lời mẫu theo từng nơi
Các câu dưới đây chỉ để bạn hình dung giọng điệu. Chúng hiệu quả khi bạn nói bằng chữ của mình và thật sự quan tâm đến câu trả lời.
| Nơi gặp | Thứ hai người cùng thấy | Câu mở lời gợi ý |
|---|---|---|
| Quán cà phê quen | Món đồ uống, không gian, chỗ ngồi | "Bạn hay ngồi đây không? Mình đang tìm chỗ yên để làm việc buổi sáng." |
| Hiệu sách, hội sách | Cuốn sách người kia đang cầm, kệ sách | "Mình đang phân vân giữa hai cuốn này, bạn đọc cuốn nào rồi chưa?" |
| Phòng tập, sân cầu lông | Máy tập, bài tập, lịch sân | "Bạn có biết giờ nào sân vắng không? Mình mới chuyển sang tập buổi tối." |
| Hội chợ, triển lãm | Gian hàng, tác phẩm | "Bức này lạ thật, bạn có biết tác giả làm bằng chất liệu gì không?" |
| Hàng chờ, quầy dịch vụ | Thời gian chờ, thủ tục | "Bạn đợi lâu chưa? Mình không biết có cần lấy số trước không." |
| Lớp học, buổi hội thảo | Bài giảng, người nói | "Phần vừa rồi bạn có theo kịp không? Mình bị sót mất đoạn giữa." |
Để ý rằng câu nào cũng mời người kia nói về điều họ biết hoặc đang trải qua, và câu nào cũng có thể kết thúc sau một lượt hỏi đáp mà không gượng.
Sau câu đầu tiên: giữ cuộc trò chuyện qua phút đầu
Nhiều người mở lời được nhưng tắt sau hai câu. Thường không phải vì người kia không muốn nói, mà vì cả hai không biết nối tiếp thế nào. Thử theo nhịp sau:
- Nghe trọn câu trả lời và bám vào một chi tiết trong đó. Người kia nói "mình đọc cuốn này hồi đi Đà Lạt" thì bạn hỏi về chuyến đi hoặc về lý do mua cuốn sách ở đó, đừng nhảy sang chủ đề khác.
- Chia sẻ ngang bằng một chút về mình. Một câu hỏi, một câu kể, xen kẽ. Hỏi liên tục khiến người kia như bị phỏng vấn; kể liên tục khiến họ thành người nghe bất đắc dĩ.
- Dùng câu hỏi mở thay vì câu hỏi có hay không. "Bạn thấy cuốn đó thế nào?" cho nhiều chỗ để trả lời hơn "Cuốn đó hay không?".
- Để ý nhịp của người kia. Nếu họ trả lời dài hơn, hỏi lại bạn, quay người về phía bạn, cuộc trò chuyện đang ổn. Nếu câu trả lời ngắn dần, mắt hướng về điện thoại hay cửa ra, đó là lúc chào.
- Kết thúc khi cuộc trò chuyện đang vui, không đợi nó cạn. "Vui được nói chuyện với bạn, mình phải đi rồi" để lại ấn tượng tốt hơn là kéo dài cho đến khi cả hai im lặng.
Năm phút trò chuyện dễ chịu với một người lạ là thành công, dù bạn không xin được liên lạc. Kỹ năng này lớn lên qua nhiều lần như thế, không phải qua một lần thành công.
Khi nào nên để người khác yên
Biết lúc không bắt chuyện cũng là kỹ năng giao tiếp, và là phần của tôn trọng. Nên để người kia yên khi:
- Người ấy đeo tai nghe, đang đọc tập trung, đang gọi điện hoặc đang làm việc trên máy tính.
- Người ấy đang vội, đang cùng người khác, hoặc đang làm nhiệm vụ như nhân viên phục vụ, người bán hàng. Họ lịch sự với bạn vì công việc, không phải vì muốn làm quen.
- Bạn ở nơi người kia khó rời đi: trong thang máy, trên xe khách, trong toa tàu kín chỗ. Ở đó người ta có thể thấy bị kẹt và khó từ chối.
- Trời tối, nơi vắng, và người kia đi một mình. Một người lạ tiến đến lúc đó dễ gây sợ hãi, dù bạn chỉ muốn hỏi đường.
- Người ấy đã trả lời ngắn, quay đi hoặc nói là đang bận. Không hỏi thêm câu thứ hai để "thử lại".
- Bạn đã uống rượu bia. Khi đó cách bạn nói thường to hơn, gần hơn bạn tưởng.
Những trường hợp trên không có nghĩa bạn làm gì sai nếu lỡ mở lời; chỉ cần nhận ra tín hiệu và rút lui nhẹ nhàng. Người kia nhớ cách bạn rút lui hơn là câu bạn mở đầu.
Ngôn ngữ cơ thể khi mở lời: khoảng cách, góc đứng, giọng nói
Đứng chéo góc thay vì chắn trước mặt. Tiến đến từ phía trước hoặc chếch sang một bên, để người kia thấy bạn từ xa, và đứng hơi chéo chứ không chắn thẳng lối đi của họ. Đứng chắn trước mặt khiến người ta cảm giác bị chặn đường, dù câu bạn nói rất nhẹ nhàng.
Giữ khoảng cách bằng một cánh tay hoặc xa hơn. Với người lạ, khoảng cách này thường được coi là dễ chịu ở nơi công cộng. Nếu người kia lùi lại nửa bước, đó là tín hiệu bạn đang đứng quá gần; lùi theo mà không cần nói gì.
Nói vừa đủ nghe, chậm hơn bình thường một chút. Khi hồi hộp, người ta hay nói nhanh và nhỏ, khiến người kia phải hỏi lại, và cuộc trò chuyện bắt đầu bằng một khoảnh khắc ngượng. Hít một hơi trước khi nói và nói câu đầu chậm rãi giúp bạn bình tĩnh hơn.
Tay để yên, không chạm vào người kia. Không vỗ vai, không chạm tay khi mới quen, kể cả với ý thân thiện. Nhiều người không thoải mái với việc bị chạm, và với người lạ thì cái chạm dễ bị hiểu sai.
Mỉm cười tự nhiên, không cần cười suốt. Một nụ cười ở câu chào là đủ. Cười gượng kéo dài làm khuôn mặt căng và người kia cũng thấy căng theo; khi câu chuyện vui thì nụ cười sẽ tự đến.
Vượt qua cảm giác sợ bị coi là kỳ quặc
Nỗi sợ lớn nhất khi bắt chuyện thường là sợ người kia nghĩ mình kỳ quặc. Các nghiên cứu tâm lý về trò chuyện với người lạ, như loạt thí nghiệm của Nicholas Epley và Juliana Schroeder với người đi tàu ở Chicago công bố năm 2014, cho thấy người ta thường đánh giá thấp mức người kia sẵn lòng trò chuyện và mức chính mình sẽ thấy dễ chịu sau đó. Điều đó không đúng với mọi người, mọi lúc, nhưng nó nhắc rằng nỗi sợ của bạn có khi lớn hơn thực tế.
Một cách tập là bắt đầu từ những cuộc trò chuyện không có mục tiêu làm quen: hỏi người bán hàng về món mới, hỏi người cùng chờ xe buýt về tuyến đường, khen chủ quán cây trồng đẹp. Những lần đó không có gì để mất, nên bạn quen dần với việc mở lời mà không đặt nặng kết quả.
Khi đã quen, những lần bắt chuyện với người bạn thấy có cảm tình sẽ bớt nặng nề, vì chúng chỉ là một trong nhiều cuộc trò chuyện bạn có trong tuần. Nếu nỗi sợ khiến bạn mất ngủ, tim đập mạnh, tránh hẳn mọi chỗ đông người kéo dài nhiều tháng, đó có thể là lo âu xã hội và nên nói chuyện với chuyên gia tâm lý, không chỉ tự tập.
Tập trước câu mở lời với AI
Một trợ lý AI giúp bạn tập phần lời nói trước khi ra ngoài, nhất là khi bạn hay bị "đứng hình". Vài cách dùng:
- "Mình hay đến một hiệu sách cũ cuối tuần. Gợi ý mười câu mở lời tự nhiên với người lạ ở đó, dựa trên sách và không gian, không khen ngoại hình, câu nào cũng dễ để người kia không trả lời tiếp."
- "Đóng vai một người đang chọn sách ở hiệu sách, hơi bận nhưng lịch sự. Mình sẽ bắt chuyện. Lúc thì trả lời cởi mở, lúc thì trả lời ngắn, để mình tập nhận ra khi nào nên dừng. Sau mỗi lượt, cho biết lượt đó bạn đang cởi mở hay muốn kết thúc."
- "Nhìn đoạn hội thoại mình vừa tập, chỉ ra chỗ nào mình hỏi dồn, chỗ nào mình chưa bám vào câu trả lời của người kia."
- Bạn không cần đưa thông tin cá nhân của mình hay của bất kỳ ai vào những buổi tập này; mô tả bối cảnh chung là đủ.
AI tập được phần chữ, không tập được ánh mắt, khoảng cách đứng, giọng nói của người thật. Dùng nó để bớt lúng túng, rồi ra ngoài thử với những cuộc trò chuyện nhỏ. Cách tập nhập vai chi tiết hơn có ở bài riêng trong cùng danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Bắt chuyện bằng lời khen có được không?
Khen một lựa chọn của người kia, như cuốn sách, chiếc xe đạp, cách họ chơi cầu, thường an toàn hơn khen ngoại hình. Lời khen về cơ thể, gương mặt với người lạ dễ bị hiểu là tán tỉnh, khiến người kia cảnh giác. Khen ngắn, cụ thể và không chờ đáp lại.
Nên nhìn vào mắt người kia bao lâu khi nói?
Không có con số chuẩn. Nhìn vào mắt khi bắt đầu nói và khi nghe, xen kẽ nhìn sang thứ hai người đang nói đến, là nhịp phổ biến. Nhìn chằm chằm không rời dễ làm người ta khó chịu; tránh nhìn hoàn toàn lại khiến bạn có vẻ không tập trung.
Bắt chuyện bị phớt lờ thì làm gì?
Coi như chưa có gì, mỉm cười nhẹ hoặc gật đầu rồi quay lại việc của mình. Không hỏi lại "bạn có nghe không?", không bình luận về thái độ của người kia. Có rất nhiều lý do người ta không trả lời, và phần lớn không liên quan đến bạn.
Có nên bắt chuyện với người đang đi cùng bạn bè không?
Được, nếu bạn nói với cả nhóm chứ không tách riêng một người, và ở nơi làm quen là bình thường như hội chợ, buổi sự kiện. Nếu nhóm đang nói chuyện riêng tư, đang ăn uống, bạn nên đợi một dịp khác.
Người hướng nội có nên ép mình bắt chuyện thường xuyên không?
Không cần ép mình mỗi ngày. Chọn vài lần mỗi tuần ở nơi bạn thấy thoải mái, như chỗ quen, lớp học, và cho phép mình nghỉ khi mệt. Kỹ năng lớn dần từ những lần dễ chịu, không từ những lần cố chịu đựng.
Câu mở lời "Mình gặp bạn ở đâu rồi nhỉ?" có ổn không?
Nếu không thật sự từng gặp, câu này là một cái cớ và người kia thường nhận ra. Nó bắt đầu cuộc trò chuyện bằng một điều không thật. Một câu thẳng về bối cảnh chung hoặc tự giới thiệu đơn giản thì trung thực và dễ đáp hơn.